Konflikt serologiczny rodziców
: 7 sie 2016, o 12:55
Konflikt serologiczny to sytuacja, w której organizm matki o grupie krwi Rh- wykrywa w krwi dziecka obcy czynnik Rh, konsekwencją czego jest produkcja przez matczyny organizm przeciwciał atakujących płód w przypadku przedostania się do jego krwiobiegu. Kiedy powstaje konflikt serologiczny, na czym dokładnie polega i czy można uchronić dziecko przed jego konsekwencjami?
Co to jest czynnik Rh?
Oprócz podstawowego podziału krwi ludzkiej na grupy A, B, AB i 0, istnieje jeszcze dodatkowy podział uwzględniający występowanie antygenu D, zwanego także czynnikiem Rh od nazwy małp Rhesus, u których wykryto go po raz pierwszy. Czynnik ów występuje na powierzchni czerwonych krwinek ok. 85% ludzi – ich grupę krwi oznacza się jako Rh+. Pozostałe 15% pozbawionych antygenu D ludzi ma grupę krwi Rh-.
Kiedy dochodzi do konfliktu serologicznego i na czym on polega?
Konflikt serologiczny może wystąpić jedynie w sytuacji, gdy matka ma krew Rh-, a dziecko dziedziczy po ojcu grupę Rh+. Gdy dojdzie do zetknięcia się krwi matki z krwią dziecka, krew matki wyczuwa nieznany jej antygen D na powierzchni czerwonych krwinek dziecka, a następnie wytwarza przeciwciała. Jeżeli przeciwciała są na tyle silne, by przeniknąć przez łożysko, będą atakować i niszczyć czerwone krwinki płodu, doprowadzając do jego anemii i innych powikłań.
W przypadku pierwszej ciąży z konfliktem serologicznym w tle ryzyko jest niewielkie, bowiem do zetknięcia krwi matki i dziecka dochodzi zazwyczaj dopiero podczas porodu (także gdy jest to poród zabiegowy lub przez cesarskie cięcie). Organizm matki już po porodzie zacznie wytwarzać przeciwciała, które mogą zagrażać dopiero kolejnemu dziecku w następnej ciąży. Gdyby w pierwszej ciąży w wyniku zetknięcia się krwi matki i dziecka przed porodem przeciwciała zaczęły być wytwarzane wcześniej, to i tak byłyby raczej zbyt słabe, by przeniknąć łożysko. Dlatego ryzyko dotyczy głównie kolejnych ciąży.
Pozostałe przypadki, w jakich może dojść do kontaktu krwi matki i dziecka to: poronienie, usunięcie ciąży pozamacicznej, odklejenie się łożyska, krwotoki wewnętrzne, badania prenatalne, zabiegi wewnątrzmaciczne, uraz brzucha w ciąży.
Jakie ryzyko dla dziecka niesie konflikt serologiczny?
Przeciwciała matki atakujące czerwone krwinki dziecka powodują ich rozpad, a w konsekwencji anemię, a czasami także żółtaczkę. Dodatkowe zagrożenia to m.in. obrzęki.
Co robić, by zapobiec skutkom konfliktu serologicznego?
Przede wszystkim wcześnie (maks. do 12 tygodnia ciąży) oznacz swoją grupę krwi pod kątem występowania w niej czynnika Rh. U kobiet z grupą Rh- kontroluje się poziom przeciwciał w krwi co 2 miesiące przez cały okres ciąży. W przypadku wystąpienia konfliktu serologicznego, regularnie monitoruje się przepływ krwi w tętnicy mózgu płodu za pomocą USG. Gdy przepływ jest zbyt szybki i występuje podejrzenie anemii pobiera się krew pępowinową (kordocenteza) w celu wykonania dokładnych badań morfologicznych. Z pomocą USG bada się także wielkość łożyska oraz wielkość i ruchliwość płodu. W razie potrzeby dziecku przetaczana jest krew, co jednak rzadko jest konieczne.
Jako „antidotum” matkom Rh-ujemnym podaje się immunoglobulinę anty-D (inne określenia to anty-RhD oraz Rhogam) – naturalną substancję wytwarzaną z krwi, niwelującą wszelkie przedostające się do krwi matki krwinki płodu nim zdąży ona wytworzyć przeciwciała. Zaleca się podanie jej dwukrotnie – w 28. tygodniu ciąży oraz do 72 godzin po porodzie. W Polsce immunoglobulinę podaje się jednak raczej tylko w drugim przypadku. Immunoglobulinę powinny przyjmować także kobiety z grupą Rh-, które poroniły lub miały usuniętą ciążę pozamaciczną.
Po porodzie leczenie dziecka może obejmować fototerapię oraz transfuzję krwi.
Co to jest czynnik Rh?
Oprócz podstawowego podziału krwi ludzkiej na grupy A, B, AB i 0, istnieje jeszcze dodatkowy podział uwzględniający występowanie antygenu D, zwanego także czynnikiem Rh od nazwy małp Rhesus, u których wykryto go po raz pierwszy. Czynnik ów występuje na powierzchni czerwonych krwinek ok. 85% ludzi – ich grupę krwi oznacza się jako Rh+. Pozostałe 15% pozbawionych antygenu D ludzi ma grupę krwi Rh-.
Kiedy dochodzi do konfliktu serologicznego i na czym on polega?
Konflikt serologiczny może wystąpić jedynie w sytuacji, gdy matka ma krew Rh-, a dziecko dziedziczy po ojcu grupę Rh+. Gdy dojdzie do zetknięcia się krwi matki z krwią dziecka, krew matki wyczuwa nieznany jej antygen D na powierzchni czerwonych krwinek dziecka, a następnie wytwarza przeciwciała. Jeżeli przeciwciała są na tyle silne, by przeniknąć przez łożysko, będą atakować i niszczyć czerwone krwinki płodu, doprowadzając do jego anemii i innych powikłań.
W przypadku pierwszej ciąży z konfliktem serologicznym w tle ryzyko jest niewielkie, bowiem do zetknięcia krwi matki i dziecka dochodzi zazwyczaj dopiero podczas porodu (także gdy jest to poród zabiegowy lub przez cesarskie cięcie). Organizm matki już po porodzie zacznie wytwarzać przeciwciała, które mogą zagrażać dopiero kolejnemu dziecku w następnej ciąży. Gdyby w pierwszej ciąży w wyniku zetknięcia się krwi matki i dziecka przed porodem przeciwciała zaczęły być wytwarzane wcześniej, to i tak byłyby raczej zbyt słabe, by przeniknąć łożysko. Dlatego ryzyko dotyczy głównie kolejnych ciąży.
Pozostałe przypadki, w jakich może dojść do kontaktu krwi matki i dziecka to: poronienie, usunięcie ciąży pozamacicznej, odklejenie się łożyska, krwotoki wewnętrzne, badania prenatalne, zabiegi wewnątrzmaciczne, uraz brzucha w ciąży.
Jakie ryzyko dla dziecka niesie konflikt serologiczny?
Przeciwciała matki atakujące czerwone krwinki dziecka powodują ich rozpad, a w konsekwencji anemię, a czasami także żółtaczkę. Dodatkowe zagrożenia to m.in. obrzęki.
Co robić, by zapobiec skutkom konfliktu serologicznego?
Przede wszystkim wcześnie (maks. do 12 tygodnia ciąży) oznacz swoją grupę krwi pod kątem występowania w niej czynnika Rh. U kobiet z grupą Rh- kontroluje się poziom przeciwciał w krwi co 2 miesiące przez cały okres ciąży. W przypadku wystąpienia konfliktu serologicznego, regularnie monitoruje się przepływ krwi w tętnicy mózgu płodu za pomocą USG. Gdy przepływ jest zbyt szybki i występuje podejrzenie anemii pobiera się krew pępowinową (kordocenteza) w celu wykonania dokładnych badań morfologicznych. Z pomocą USG bada się także wielkość łożyska oraz wielkość i ruchliwość płodu. W razie potrzeby dziecku przetaczana jest krew, co jednak rzadko jest konieczne.
Jako „antidotum” matkom Rh-ujemnym podaje się immunoglobulinę anty-D (inne określenia to anty-RhD oraz Rhogam) – naturalną substancję wytwarzaną z krwi, niwelującą wszelkie przedostające się do krwi matki krwinki płodu nim zdąży ona wytworzyć przeciwciała. Zaleca się podanie jej dwukrotnie – w 28. tygodniu ciąży oraz do 72 godzin po porodzie. W Polsce immunoglobulinę podaje się jednak raczej tylko w drugim przypadku. Immunoglobulinę powinny przyjmować także kobiety z grupą Rh-, które poroniły lub miały usuniętą ciążę pozamaciczną.
Po porodzie leczenie dziecka może obejmować fototerapię oraz transfuzję krwi.