Nowości diagnostyczne w cukrzycy test na proinsulinę
: 22 paź 2016, o 19:32
Nowości diagnostyczne w cukrzycy – szybki test na proinsulinę
dr n. med. Barbara Katra
Klinika Chorób Metabolicznych Collegium Medicum UJ, Kraków
W badaniu TrialNet Pathway to Prevention (PTP) dotyczącym krewnych osób chorych na cukrzycę typu 1 z obecnymi w surowicy krwi przeciwciałami stwierdzono statystycznie znamiennie podwyższony stosunek proinsuliny do insuliny około 12 miesięcy przed zachorowaniem na cukrzycę typu 1 (1,81% vs 1,17%, P = 0,03). Pozwala to na wczesne, jeszcze w fazie przedobjawowej, wytypowanie osób, które zachorują na cukrzycę typu 1 i zapobieganie rozwojowi kwasicy ketonowej.
Proinsulina jest polipeptydem wydzielanym przez komórki ß trzustki do żyły wrotnej. Może występować we krwi jako tzw. nieuszkodzona proinsulina (intact) oraz w postaci produktów jej częściowej konwersji. Proinsulina zmniejsza stężenie glukozy we krwi, siła jej działania stanowi ok. 20% siły hipoglikemizującej insuliny.
Proinsulina intact jest biomarkerem dysfunkcji komórek ß trzustki. W wyniku dysfunkcji wydzielniczej komórki ß trzustki występuje zwiększone stężenie proinsuliny we krwi. Stosunek proinsulina – insulina jest zaburzony. Nadmierne wydzielanie proinsuliny powoduje zwiększoną produkcję amyliny, prowadzące do odkładania się amyloidu w wyspach trzustkowych i dalszą ich dysfunkcję.
Zwiększone stężenie proinsuliny we krwi może wystąpić w 3 sytuacjach:
– proinsulinoma
– bezobajwowe stadium cukrzycy typu 1
– cukrzyca typu 2 z genetycznie uwarunkowaną dysfunkcją komórki ß w stadium, w którym występuje upośledzenie produkcji insuliny, jednak hiperglikemia nie występuje ze względu na hipoglikemizujące działanie proinsuliny wydzielanej w nadmiarze.
Nadmiar proinsuliny poprzez wiązanie się z receptorem w endotelium powoduje zmiany miażdżycowe naczyń krwionośnych. Duże prospektywne badania kohortowe potwierdzają dużą wartość predykcyjną proinsuliny dla rozwoju cukrzycy typu 2 i zawału serca.
Ryc.: Stężenie insuliny i proinsuliny we krwi w zależności od stopnia pogorszenia funkcji komórki ß trzustki u chorych z 5-letnim wywiadem cukrzycy typu 21
Badania potwierdzają, że podwyższone stężenie natywnej proinsuliny na czczo u chorych na cukrzycę typu 2 leczonych doustnymi lekami hipoglikemizującymi jest markerem insulinooporności oraz wskaźnikiem dysfunkcji komórki ß trzustki. Może stanowić podstawę do zmiany i odpowiedniego wyboru terapii hipoglikemizującej. Badania u chorych na cukrzycę leczonych pioglitazonem wykazały zmniejszenie stężenia proinsuliny. Podczas leczenia pochodnymi sulfonylomocznika nie stwierdzono zmian w stężeniu hormonu lub nawet jego zwiększenie.
W badaniu TrialNet Pathway to Prevention (PTP) dotyczącym krewnych osób chorych na cukrzycę typu 1 z obecnymi w surowicy krwi przeciwciałami stwierdzono statystycznie znamiennie podwyższony stosunek proinsuliny do insuliny około 12 miesięcy przed zachorowaniem na cukrzycę typu 1 (1,81% vs 1,17%, P = 0,03). Najbardziej zwiększone wydzielanie proinsuliny zaobserwowano u dzieci poniżej 10. roku życia. Pozwala to na wczesne, jeszcze w fazie przedobjawowej, wytypowanie osób, które zachorują na cukrzycę typu 1 i zapobieganie rozwojowi kwasicy ketonowej.
Zastanawia, że pomimo tych danych, pomiar proinsuliny nie jest rutynowo używany jako biomarker rozwoju cukrzycy typu 2 i zawału serca.
Stężenie całkowitej proinsuliny (proinsulina intact + produkty konwersji) oznacza się z zastosowaniem metody radioimmunologicznej (RIA). Metody immunoenzymatyczne stosowane w laboratorium służą do oznaczenia proinsuliny intact (ELISA).
Rozwiązaniem problemów diagnostycznych jest szybki test typu poinf-of-care (jak test ciążowy). W pracy Pfütznera porównano przydatność szybkiego testu do metody ELISA w oznaczeniu proinsuliny intact. Szybki test wymaga jedynie 10 µl krwi pobranej z opuszka palca, można też użyć w tym celu krwi żylnej. Wynik uzyskuje się po 5 minutach. Wynik jest pozytywny, jeżeli w okienku pojawią się dwie pionowe linie, oznacza to, że stężenie proinsuliny intact jest większe niż 11 pmol/l. We wszystkich przypadkach pozytywnego wyniku testu typu point-of-care potwierdzenie uzyskano laboratoryjną metodą ELISA. Specyficzność testu wyniosła 100%, czułość 84,6%.
Oznaczenie stężenia proinsuliny we krwi pomogłoby uzupełnić diagnostykę stanu przedcukrzycowego. Rozpowszechnienie szybkich testów diagnostycznych umożliwiłoby taką diagnostykę również w gabinecie lekarza POZ. W przypadku zwiększonego stężenia proinsuliny we krwi należy poszerzyć diagnostykę hiperglikemii o doustny test obciążenia glukozą (OGTT). W przypadku nieprawidłowego wyniku należy wdrożyć rutynowe postępowanie, a wynik negatywny wymaga postępowania behawioralnego. Należy również rozważyć oznaczenie hemoglobiny glikowanej oraz zalecić okresową kontrolę glikemii w laboratorium i/lub za pomocą glukometru.
Gdy wynik szybkiego testu na proinsulinę intact jest negatywny, należy zalecić powtarzanie testu co roku.
dr n. med. Barbara Katra
Klinika Chorób Metabolicznych Collegium Medicum UJ, Kraków
W badaniu TrialNet Pathway to Prevention (PTP) dotyczącym krewnych osób chorych na cukrzycę typu 1 z obecnymi w surowicy krwi przeciwciałami stwierdzono statystycznie znamiennie podwyższony stosunek proinsuliny do insuliny około 12 miesięcy przed zachorowaniem na cukrzycę typu 1 (1,81% vs 1,17%, P = 0,03). Pozwala to na wczesne, jeszcze w fazie przedobjawowej, wytypowanie osób, które zachorują na cukrzycę typu 1 i zapobieganie rozwojowi kwasicy ketonowej.
Proinsulina jest polipeptydem wydzielanym przez komórki ß trzustki do żyły wrotnej. Może występować we krwi jako tzw. nieuszkodzona proinsulina (intact) oraz w postaci produktów jej częściowej konwersji. Proinsulina zmniejsza stężenie glukozy we krwi, siła jej działania stanowi ok. 20% siły hipoglikemizującej insuliny.
Proinsulina intact jest biomarkerem dysfunkcji komórek ß trzustki. W wyniku dysfunkcji wydzielniczej komórki ß trzustki występuje zwiększone stężenie proinsuliny we krwi. Stosunek proinsulina – insulina jest zaburzony. Nadmierne wydzielanie proinsuliny powoduje zwiększoną produkcję amyliny, prowadzące do odkładania się amyloidu w wyspach trzustkowych i dalszą ich dysfunkcję.
Zwiększone stężenie proinsuliny we krwi może wystąpić w 3 sytuacjach:
– proinsulinoma
– bezobajwowe stadium cukrzycy typu 1
– cukrzyca typu 2 z genetycznie uwarunkowaną dysfunkcją komórki ß w stadium, w którym występuje upośledzenie produkcji insuliny, jednak hiperglikemia nie występuje ze względu na hipoglikemizujące działanie proinsuliny wydzielanej w nadmiarze.
Nadmiar proinsuliny poprzez wiązanie się z receptorem w endotelium powoduje zmiany miażdżycowe naczyń krwionośnych. Duże prospektywne badania kohortowe potwierdzają dużą wartość predykcyjną proinsuliny dla rozwoju cukrzycy typu 2 i zawału serca.
Ryc.: Stężenie insuliny i proinsuliny we krwi w zależności od stopnia pogorszenia funkcji komórki ß trzustki u chorych z 5-letnim wywiadem cukrzycy typu 21
Badania potwierdzają, że podwyższone stężenie natywnej proinsuliny na czczo u chorych na cukrzycę typu 2 leczonych doustnymi lekami hipoglikemizującymi jest markerem insulinooporności oraz wskaźnikiem dysfunkcji komórki ß trzustki. Może stanowić podstawę do zmiany i odpowiedniego wyboru terapii hipoglikemizującej. Badania u chorych na cukrzycę leczonych pioglitazonem wykazały zmniejszenie stężenia proinsuliny. Podczas leczenia pochodnymi sulfonylomocznika nie stwierdzono zmian w stężeniu hormonu lub nawet jego zwiększenie.
W badaniu TrialNet Pathway to Prevention (PTP) dotyczącym krewnych osób chorych na cukrzycę typu 1 z obecnymi w surowicy krwi przeciwciałami stwierdzono statystycznie znamiennie podwyższony stosunek proinsuliny do insuliny około 12 miesięcy przed zachorowaniem na cukrzycę typu 1 (1,81% vs 1,17%, P = 0,03). Najbardziej zwiększone wydzielanie proinsuliny zaobserwowano u dzieci poniżej 10. roku życia. Pozwala to na wczesne, jeszcze w fazie przedobjawowej, wytypowanie osób, które zachorują na cukrzycę typu 1 i zapobieganie rozwojowi kwasicy ketonowej.
Zastanawia, że pomimo tych danych, pomiar proinsuliny nie jest rutynowo używany jako biomarker rozwoju cukrzycy typu 2 i zawału serca.
Stężenie całkowitej proinsuliny (proinsulina intact + produkty konwersji) oznacza się z zastosowaniem metody radioimmunologicznej (RIA). Metody immunoenzymatyczne stosowane w laboratorium służą do oznaczenia proinsuliny intact (ELISA).
Rozwiązaniem problemów diagnostycznych jest szybki test typu poinf-of-care (jak test ciążowy). W pracy Pfütznera porównano przydatność szybkiego testu do metody ELISA w oznaczeniu proinsuliny intact. Szybki test wymaga jedynie 10 µl krwi pobranej z opuszka palca, można też użyć w tym celu krwi żylnej. Wynik uzyskuje się po 5 minutach. Wynik jest pozytywny, jeżeli w okienku pojawią się dwie pionowe linie, oznacza to, że stężenie proinsuliny intact jest większe niż 11 pmol/l. We wszystkich przypadkach pozytywnego wyniku testu typu point-of-care potwierdzenie uzyskano laboratoryjną metodą ELISA. Specyficzność testu wyniosła 100%, czułość 84,6%.
Oznaczenie stężenia proinsuliny we krwi pomogłoby uzupełnić diagnostykę stanu przedcukrzycowego. Rozpowszechnienie szybkich testów diagnostycznych umożliwiłoby taką diagnostykę również w gabinecie lekarza POZ. W przypadku zwiększonego stężenia proinsuliny we krwi należy poszerzyć diagnostykę hiperglikemii o doustny test obciążenia glukozą (OGTT). W przypadku nieprawidłowego wyniku należy wdrożyć rutynowe postępowanie, a wynik negatywny wymaga postępowania behawioralnego. Należy również rozważyć oznaczenie hemoglobiny glikowanej oraz zalecić okresową kontrolę glikemii w laboratorium i/lub za pomocą glukometru.
Gdy wynik szybkiego testu na proinsulinę intact jest negatywny, należy zalecić powtarzanie testu co roku.